Rozwód skutkuje definitywnym ustaniem małżeństwa, natomiast separacja nie rozwiązuje małżeństwa, lecz uchyla obowiązek wspólnego pożycia i wywołuje skutki podobne do rozwodu, z istotnymi wyjątkami.

1. Skutek podstawowy
Rozwód powoduje ustanie małżeństwa – byli małżonkowie mogą zawrzeć nowe małżeństwo, tracą status małżonków wobec siebie i wobec prawa.
Separacja nie rozwiązuje małżeństwa – małżeństwo trwa nadal, ale ustaje obowiązek wspólnego pożycia. Małżonkowie pozostający w separacji nie mogą zawrzeć nowego małżeństwa.

2. Skutki majątkowe
Zarówno rozwód, jak i separacja skutkują powstaniem rozdzielności majątkowej z mocy prawa (ex lege). Jednak po rozwodzie ustaje każdy ustrój majątkowy, a po separacji powstaje przymusowa rozdzielność majątkowa, która może zostać zniesiona w razie zniesienia separacji.
Po rozwodzie możliwy jest podział majątku wspólnego, podobnie po separacji.

3. Skutki alimentacyjne
Po rozwodzie obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka jest ograniczony czasowo i zależy od winy w rozkładzie pożycia (art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; dalej: „k.r.o.”).
Po separacji obowiązek alimentacyjny jest analogiczny, ale nie stosuje się art. 60 § 3 k.r.o.

Po orzeczeniu separacji możesz żądać alimentów od męża.
Podstawę prawną stanowi art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: „k.r.o.”), który stosuje się odpowiednio do separacji na mocy art. 61(4) § 4 k.r.o.
Obowiązek alimentacyjny między małżonkami w separacji powstaje na zasadach analogicznych jak przy rozwodzie, z uwzględnieniem orzeczenia o winie rozkładu pożycia:

• Jeżeli żaden z małżonków nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, alimentów można żądać tylko wtedy, gdy znajdujesz się w niedostatku.
• Jeżeli separacja została orzeczona z wyłącznej winy męża, możesz żądać alimentów, jeśli separacja pociąga za sobą istotne pogorszenie Twojej sytuacji materialnej – nawet jeśli nie jesteś w niedostatku. Wysokość alimentów zależy od stopnia pogorszenia sytuacji materialnej oraz zasad słuszności, a nie prowadzi do automatycznego zrównania stopy życiowej małżonków.

Obowiązek alimentacyjny po separacji trwa tak długo, jak długo trwa małżeństwo i stan niedostatku lub pogorszenia sytuacji materialnej. W przeciwieństwie do rozwodu, nie obowiązuje tu pięcioletni termin wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego wobec małżonka niewinnego.

Roszczenie alimentacyjne można zgłosić w toku sprawy o separację lub w odrębnym postępowaniu po jej orzeczeniu.

Po separacji możesz żądać alimentów od męża, jeśli spełniasz przesłanki określone w art. 60 k.r.o.
Kluczowe znaczenie ma ustalenie winy w rozkładzie pożycia oraz wykazanie niedostatku lub istotnego pogorszenia sytuacji materialnej.
Obowiązek alimentacyjny po separacji trwa do czasu ustania małżeństwa lub ustania przesłanek alimentacji.

4. Skutki osobiste
Po rozwodzie możliwy jest powrót do poprzedniego nazwiska (art. 59 k.r.o.).
Po separacji nie ma takiej możliwości.

5. Skutki władzy rodzicielskiej i pochodzenia dziecka
Zarówno przy rozwodzie, jak i separacji sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej i kontaktach z dziećmi.
Po separacji ustaje domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki, jeśli dziecko urodzi się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji (art. 62 § 1 k.r.o.)

6. Skutki spadkowe
Po rozwodzie byli małżonkowie nie dziedziczą po sobie z ustawy.
Po separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu małżonek również jest wyłączony od dziedziczenia ustawowego (art. 935(1) Kodeksu cywilnego; dalej: „k.c.”)

Wyjątkiem jest sytuacja, gdy spadkodawca zmarł przed uprawomocnieniem się orzeczenia o separacji – wówczas małżonek zachowuje prawo do dziedziczenia. Jeżeli jednak orzeczenie o separacji było prawomocne w chwili śmierci spadkodawcy, małżonek nie dziedziczy z ustawy.

Separacja wywołuje skutki analogiczne do rozwodu w zakresie dziedziczenia ustawowego, ale nie powoduje ustania małżeństwa – małżonkowie pozostają formalnie w związku małżeńskim, lecz są wyłączeni od dziedziczenia ustawowego.

Warto podkreślić, że spadkodawca może powołać małżonka pozostającego w separacji do spadku w testamencie – separacja nie wyklucza dziedziczenia testamentowego.

Po prawomocnym orzeczeniu separacji małżonek nie dziedziczy z ustawy po drugim małżonku. Wyjątkiem jest dziedziczenie testamentowe – separacja nie wyklucza powołania do spadku w testamencie. Jeżeli śmierć nastąpiła przed uprawomocnieniem się orzeczenia o separacji, małżonek zachowuje prawo do dziedziczenia ustawowego.

7. Skutki społeczne i ubezpieczeniowe
Po rozwodzie i separacji małżonek nie ma prawa do renty rodzinnej po zmarłym współmałżonku, chyba że miał prawo do alimentów.

8. Odwracalność skutków
Rozwód jest nieodwracalny – powrót do małżeństwa możliwy tylko przez ponowny ślub.
Separacja jest odwracalna – na zgodny wniosek małżonków sąd znosi separację, przywracając wszystkie skutki małżeństwa.

Podsumowanie
Najważniejsza różnica: rozwód definitywnie kończy małżeństwo, separacja – nie. Separacja wywołuje skutki zbliżone do rozwodu w sferze majątkowej, alimentacyjnej i spadkowej, ale nie daje możliwości zawarcia nowego małżeństwa i jest odwracalna. Po zniesieniu separacji małżonkowie mogą powrócić do pełni praw i obowiązków małżeńskich.

Merytoryczne poranki 🙂

Niedziela to czas, kiedy często spotykam się Klientami którzy przyjeżdżają do Warszawy na konferencje, wydarzenia i chcą załatwić także swoje prawnicze tematy.

Wielu twierdzi, że nie mam „higieny pracy”,”że to grzech pracować w niedziele” albo … Ci bardziej złośliwi – „że pewnie nie mam prywatnego życia”.
Ale, pomijając opinie tych, których życie kręci się wokół netflix’a i pisania wrednych komentarzy na SM, ja robię swoje i uwielbiam biznesowe śniadania z wartościowymi ludźmi, a jak do tego mogę jeszcze zarabiać, pomagając rozwiązywać nawet najbardziej zawiłe kwestie prawne, to nie wyobrażam sobie lepszego spędzania czasu – biznes i relacje !

A dziś m.in. taki kejs – być może też Wam się przyda trochę info na ten temat.
Zgłosił się do mnie wierzyciel.
Jego dłużnik który miał na siebie nieruchomość, zaczął uciekać z majątkiem.
Dłużnik sprzedał zajętą przez komornika nieruchomość 7 stycznia. Komornik ukończył postępowanie egzekucyjne, uprawomocniło się 10 lutego.
Wniosek o wykreślenie ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z księgi wieczystej został złożony przez komornika, ale dopiero potem wierzyciel – mój rozmówca – wystąpił z wnioskiem o przyłączenie się do egzekucji prowadzonej z nieruchomości.
Komornik jednak odmówił uwzględnienia wniosku o przyłączenie się do egzekucji z nieruchomości.
Powołał się na to, że nastąpiło już prawomocne ukończenie postępowania egzekucyjnego.
Klientowi ktoś podpowiedział – błędnie – że pomimo sprzedaży nieruchomości będzie mógł jeszcze się „dopisać”.
Owszem, tak by było – gdyby nie doszło do prawomocnego umorzenia.
W świetle art. 930 k.p.c. do przyjęcia, że egzekucja z nieruchomości uległa zakończeniu, wystarczy uprawomocnienie się postanowienia o umorzeniu egzekucji wydanego przez komornika. Kolejni wierzyciele nie mogą przyłączyć się do egzekucji, która została już zakończona.
Tak będzie nawet, gdy nie wykreślono jeszcze ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z księgi wieczystej.
Usunięcie wzmianki o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości ma bowiem charakter deklaratoryjny.
Niestety, tu wierzyciel się spóźnił – dlatego jeśli wiesz, że dłużnik ma jakieś nieruchomości nie zwlekaj z działaniem, bo może być za późno.
A o takich sprawach już 13 marca będziemy debatować razem z komornikiem i syndykiem podczas warsztatów w ramach Akademii Prawa Nieruchomości.
Niezrozumienie przepisów powoduje często szereg błędów zarówno wierzycieli jak i nabywców nieruchomości.
Nie raz mamy sytuacje, że ktoś kupił nieruchomość i nagle sam stał się dłużnikiem.
A Wy co myślicie o tej kontrowersyjnej regulacji art. 930 k.p.c.

Ryzyka kupna nieruchomości od dłużnika. Skarga pauliańska w nowym orzecznictwie.
Kupujesz nieruchomości zadłużone, od osób, które … być może celowo chcą wyprowadzić majątek.
Skutki bywają czasem tragiczne.

Kupując nieruchomości od dłużników lub w realiach postępowań egzekucyjnych – nie wystarczy „dobra cena” i szybka decyzja — kluczowe jest, żeby umieć ocenić ryzyko skargi pauliańskiej oraz art. 930 k.p.c.
W praktyce oznacza to jedno: jeśli nie wiesz, czy dana transakcja może zostać zakwestionowana jako czynność pokrzywdzająca wierzycieli, możesz wejść w scenariusz, w którym płacisz cenę za nieruchomość, a potem… tracisz możliwość spokojnego korzystania z niej lub rozporządzania nią. A w najgorszym wariancie zostajesz z problemem „prawnym” zamiast z inwestycją.
Krótko: niewiedza w tym obszarze potrafi kosztować więcej niż cały planowany zysk — dlatego umiejętność identyfikowania ryzyk pauliańskich (i właściwe prowadzenie due diligence) jest dziś obowiązkowa, nie „opcjonalna”.
Istotne zmiany o których mało się mówi …

Skarga pauliańska to jedno z kluczowych narzędzi ochrony wierzyciela, gdy dłużnik wyzbywa się majątku w sposób prowadzący do niewypłacalności albo ją pogłębia. I choć przepisy się nie zmieniły „na papierze”, w praktyce dzieje się dużo — przede wszystkim przez nowe kierunki orzecznicze Sądu Najwyższego.

W ostatnich latach zapadły uchwały, które realnie zmieniają sposób prowadzenia spraw pauliańskich i późniejszej egzekucji, m.in.:
Egzekucja po wyroku pauliańskim: zgodnie z uchwałą SN z 16 czerwca 2021 r. (III CZP 60/19) postępowanie egzekucyjne powinno toczyć się bezpośrednio przeciwko osobie trzeciej (a nie jak dotąd często przyjmowano).
Skarga pauliańska, a hipoteka: w uchwale SN z 19 marca 2025 r. (III CZP 9/24) wskazano, że przy ocenie zasadności skargi sąd nie bada możliwości zaspokojenia konkretnego wierzyciela z przedmiotu zaskarżonej czynności — co domyka wieloletni spór w orzecznictwie.

Upadłość dłużnika: uchwała SN z 14 czerwca 2023 r. (III CZP 84/22) potwierdziła, że ogłoszenie upadłości dłużnika nie odbiera wierzycielowi legitymacji do wytoczenia powództwa z art. 527 k.c.
Pojawiają się też ważne rozstrzygnięcia „techniczne”, np. dotyczące substratu zaskarżenia przy wielokrotnych czynnościach fraudacyjnych (postanowienie SN z 10 lipca 2024 r., I CSK 3618/23).
Jednocześnie w praktyce nadal pozostaje kilka trudnych tematów otwartych — m.in. zbiegi uprawnień wierzyciela pauliańskiego z wierzycielami rzeczowymi (np. hipotecznymi) czy sytuacja upadłości osoby trzeciej.
I właśnie dlatego, dla osób, które zajmują się obszarem trudnych nieruchomości – nie tylko na rolkach na Instagramie – ale w praktyce – przeprowadzę, wraz z komornikiem i syndykiem – eksperckie warsztaty z zakresu nabywania nieruchomości od dłużników, w postępowaniach egzekucyjnych i upadłościowych, od komorników i syndyków.

M.in. omówimy wszelkie ryzyka oraz sposoby ich minimalizacji i pokażemy krok po kroku jak prowadzić transakcje kiedy istnieje możliwość pojawienia się innych wierzycieli, czy upadłości sprzedawcy.
Jeżeli kupują Państwo nieruchomości od dłużników, analizują okazje z egzekucji lub pracują przy odzyskiwaniu należności — to szkolenie jest po to, aby podejmować decyzje świadomie, a nie „na wiarę”. Skarga pauliańska, art. 930 k.p.c., upadłość potrafi zamienić dobrą transakcję w kosztowny spór, dlatego warto znać ryzyka i umieć je oceniać przed podpisaniem umowy.
Zapraszamy na szkolenie w Warszawie 13 marca — szczegóły i zapisy dostępne w wiadomości prywatnej pod nr tel. 509782009.

Nie ma możliwości dokonania zakupu warsztatów przez stronę. Obowiązuje kolejność zgłoszeń i weryfikacja uczestnika.

Służebność osobista mieszkania może zostać zniesiona, jeśli utraciła dla uprawnionego wszelkie znaczenie, a jej niewykonywanie przez uprawnionego jest istotnym argumentem w postępowaniu sądowym.

Odpowiedź

Służebność osobista mieszkania, w tym dożywotnia, jest prawem ściśle związanym z osobą uprawnionego i co do zasady wygasa z jego śmiercią. Jednakże, w określonych sytuacjach właściciel nieruchomości może żądać jej zniesienia przed śmiercią uprawnionego, zwłaszcza gdy służebność utraciła dla uprawnionego wszelkie znaczenie lub nie jest wykonywana.

Zgodnie z art. 295 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej: „KC”), jeżeli służebność utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać jej zniesienia bez wynagrodzenia. W przypadku służebności osobistej mieszkania, przesłanką do zniesienia może być trwałe niewykonywanie służebności przez uprawnionego, zwłaszcza jeśli posiada on inną nieruchomość, w której może zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe.

W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że znakiem zewnętrznym utraty znaczenia służebności jest jej niewykonywanie przez uprawnionego. Sąd ocenia tę przesłankę obiektywnie, biorąc pod uwagę, czy w danych okolicznościach uprawniony rzeczywiście nie korzysta z prawa i czy istnieją inne możliwości zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych.

W Twojej sytuacji:

• Uprawniony nie korzysta z mieszkania, a lokal został wynajęty osobom trzecim, co jest sprzeczne z istotą służebności osobistej mieszkania, która nie może być wykonywana przez osoby trzecie bez udziału uprawnionego [4].
• Uprawniony posiada inną nieruchomość, co może świadczyć o braku potrzeby dalszego korzystania ze służebności.

Możesz wystąpić do sądu z powództwem o zniesienie służebności osobistej mieszkania, powołując się na trwałe niewykonywanie służebności oraz fakt, że uprawniony ma możliwość zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych w innej nieruchomości. Sąd będzie oceniał, czy rzeczywiście doszło do utraty znaczenia służebności dla uprawnionego.

Podsumowanie:

• Trwałe niewykonywanie służebności oraz posiadanie przez uprawnionego innej nieruchomości mogą stanowić podstawę do żądania zniesienia służebności osobistej mieszkania przez sąd.
• Kluczowe jest wykazanie, że służebność utraciła dla uprawnionego wszelkie znaczenie i nie służy już zaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych.
• Właściciel nieruchomości powinien złożyć pozew o zniesienie służebności do sądu, przedstawiając powyższe okoliczności.

W razie sporu sądowego, sąd będzie oceniał, czy uprawniony rzeczywiście nie korzysta ze służebności i czy ma realną możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w innym miejscu