Wizerunek członków Kadry Narodowej – czyli ingerencja ustawodawcy w kwestię dóbr osobistych zawodników.

Elżbieta Liberda        30 czerwca 2015        Komentarze (0)

Dzi¶ nieco odbiegnę od tematyki jaka dominuje na moim blogu .

Jak pewnie większo¶ć z Was wie, poza prawem nieruchomo¶ci specjalizuje się w swoistej niszy na ryku usług prawnych, a mianowicie w prawie sportowym.

Jeden z departamentów prowadzonej przez mnie Kancelarii ¶wiadczy wła¶nie usługi dla ¶wiata sportu.

W niniejszym artykule chciałabym poruszyć bardzo ciekaw± kwestię, która nie tylko w¶ród sportowców wywołuje wiele kontrowersji. Problemy interpretacyjne przepisów ustawy o sporcie z dn. 25 czerwca 2010 (Dz. U. z 2014 r. poz. 715) – dalej u.s. zauważalne s± również w¶ród palestry, a ubogie w tym aspekcie i niejednolite orzecznictwo nie ułatwia sprawy. Spory również zauważalne s± w¶ród przedstawicieli doktryny.

Ale przejdĽmy do rzeczy.

O co chodzi?

Otóż , chodzi o wizerunek !

Wizerunek pewnej grupy osób uprawiaj±cych sport profesjonalnie i będ±cych członkami reprezentacji narodowych.

Na pierwszy rzut oka sprawa wydaje się oczywista.

Zarówno przepisy kodeksu cywilnego, (dalej k.c.) jak i ustawy  z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.2006.90.631) – dalej pr.aut. do¶ć precyzyjnie reguluj± kwestię ochrony dóbr osobistych oraz możliwo¶ci ?korzystania? z wizerunku innych osób. Publikacji, orzecznictwa w tym aspekcie nie brakuje.

Nieco inaczej sprawa wygl±da w odniesieniu do ¶wiata sportu.

Rozpoczynaj±c rozważania o przedmiotowym zagadnieniu po pierwsze należy wskazać, że kwestia możliwo¶ci wykorzystywania wizerunku sportowców uzależniona jest od statusu prawnego danego danego sportowca.

Możliwo¶ć wykorzystywania wizerunku odmiennie wygl±dać będzie w przypadku reprezentantów kraju, a inaczej w przypadku pozostałych sportowców.

W stosunku do większo¶ci sportowców w zakresie ochrony ich wizerunku zastosowanie będ± miały przepisy pr.aut., które stanowi± lex specialis do postanowień k.c.

Zgodnie z tre¶ci± art. 81 ust. 1 pr.aut. rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W przypadku za¶ braku wyraĽnego zastrzeżenia takiej zgody zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówion± opłatę za pozowanie. Przepisy te maja zastosowanie do sportowców uprawiaj±cych dan± dyscyplinę sportow±, ale nie s± reprezentantami kraju. Nieco inaczej przedstawia się sprawa rozpowszechniania wizerunku członków reprezentacji. Regulacje szczególn± wprowadza bowiem art. 14 u.s.

Wykorzystanie wizerunku reprezentacji

Zgodnie z tre¶ci± art. 14. ust.1  u.s. członek kadry narodowej udostępnia, na zasadach wył±czno¶ci, swój wizerunek w stroju reprezentacji kraju polskiemu zwi±zkowi sportowemu, który jest uprawniony do wykorzystania tego wizerunku do swoich celów gospodarczych w zakresie wyznaczonym przez przepisy tego zwi±zku lub międzynarodowej organizacji sportowej działaj±cej w danym sporcie.

Analogiczna regulacja dotyczy sportowców zakwalifikowanych do reprezentacji olimpijskiej.

Art. 14 ust. 2 u.s stanowi, że członek reprezentacji olimpijskiej udostępnia, na zasadach wył±czno¶ci, z chwil± powołania do reprezentacji olimpijskiej, swój wizerunek w stroju reprezentacji olimpijskiej Polskiemu Komitetowi Olimpijskiemu, który jest uprawniony do wykorzystania tego wizerunku do swoich celów gospodarczych w zakresie wyznaczonym przez swoje przepisy lub przepisy Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.

Na kanwie w/w przepisów już na pierwszy rzut oka widać jak wiele aspektów zawiera przedmiotowa regulacja.

Otóż po pierwsze, w tre¶ci przepisu czytamy – członek kadry narodowej udostępnia? .

Wykładnia literalna ów przepisu prowadzi do wniosku, że w zasadzie członek kadry narodowej nie ma możliwo¶ci odmiennego ukształtowania tej materii.

Decyduj±c się na reprezentowanie kraju jako członek kadry narodowej sportowcy zobligowani s± do ?zaakceptowania? faktu udostępnienia swojego wizerunku PZS.

Oczywi¶cie mog± nie zgodzić się na wej¶cie do reprezentacji kraju , co jednak zakładaj±c chęć profesjonalnego uprawiania sportu stanowiłoby kuriozum?

Mało tego – wizerunek ten sportowcy udostępniaj± na zasadzie wył±czno¶ci.

Ten temat budzi najwięcej kontrowersji w¶ród zawodników.

Z jednej strony umożliwia PZS dysponowanie wizerunkiem zawodnika, a jednocze¶nie ogranicza możliwo¶ć dysponowania przez członka kadry narodowej własnym wizerunkiem w stosunku do podmiotów trzecich.

Zapis ten w znacznej mierze ogranicza możliwo¶ć np. występowania w stroju reprezentacji w działalno¶ci marketingowej własnych sponsorów bez uzyskania zgody wła¶ciwego PZS, gdyż to wła¶nie ten jest beneficjentem wizerunku sportowca.

Jak czytamy w uzasadnieniu Wyroku S±du Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r. w słynnej sprawie o Sygn. Akt. I CSK 160/09 M. Żurawskiego przeciwko T.P.” S.A. o której kilka słów będzie jeszcze w dalszej czę¶ci wpisu –

?Udostępnienie wizerunku jest czym¶ więcej niż wyrażeniem zgody w rozumieniu art. 81 Pr.aut., zatem wola zawodnika przynależno¶ci do reprezentacji kraju jest równoznaczna z jego zgod± na wykorzystanie wizerunku w granicach okre¶lonych w art. 33 ust. 1 ustawy. Z wykładni językowej tego przepisu wynika, że zawodnik udostępnia na zasadach wył±czno¶ci polskiemu zwi±zkowi sportowemu swój wizerunek w stroju reprezentacji kraju, przy czym zakres jego wykorzystania ustawodawca pozostawił do okre¶lenia zwi±zkowi sportowemu w wewnętrznych aktach organizacyjnych. Oznacza to, że zawodnik nie może bez zgody polskiego zwi±zku sportowego upoważniać osób trzecich do wykorzystywania jego wizerunku w stroju reprezentacyjnym.?

Co prawda przedmiotowa sprawa miała miejsce na gruncie obowi±zywania ustawy o sporcie kwalifikowanym, tym niemniej obecne przepisy w tym zakresie reguluj± tę kwestię analogicznie.

Tylko wizerunek w stroju reprezentacji.

Przepis art. 14 ust. 1 u.s. reguluje kwestię przekazania przez zawodnika – członka kadry narodowej, na zasadzie wył±czno¶ci, prawa wykorzystywania swojego wizerunku w stroju reprezentacji kraju.

Wizerunki sportowców w strojach cywilnych nie będ± zatem należały do PZS oraz nie będ± mogły być przedmiotem wykorzystywania ich w działalno¶ci gospodarczej tegoż zwi±zku.

Strój reprezentacji kraju to oficjalny ubiór sportowy, w jakim członkowie kadry narodowej będ± uczestniczyli we współzawodnictwie sportowym jako reprezentanci kraju, a także strój wykorzystywany podczas ich przygotowań do udziału w tym współzawodnictwie. Będzie to więc cały ubiór reprezentanta (np. dres, kurtka itp.), a nie tylko ten, który jest noszony wył±cznie podczas bezpo¶redniego uczestnictwa w rywalizacji sportowej (np. koszulka, spodnie, obuwie sportowe itp.).

Cel gospodarczy PZS.

Polskim zwi±zkom sportowym przysługuje uprawnienie do komercyjnej i gospodarczej eksploatacji dobra osobistego, jakim jest wizerunek członków kadry narodowej w stroju reprezentacji.

Zwi±zek jest uprawniony do wykorzystania tego wizerunku do swoich celów gospodarczych w zakresie wyznaczonym przez wła¶ciwe regulaminy zwi±zku lub międzynarodowej organizacji sportowej działaj±cej w danym sporcie.

Analogiczne uprawnienie przysługuje Polskiemu Komitetowi Olimpijskiemu (PKOl) w odniesieniu do wizerunku członków reprezentacji olimpijskiej w stroju tej reprezentacji.

Ustawa o sporcie nie definiuje jednak jak należy rozumieć ?cel gospodarczy?.

W drodze analogii, najwła¶ciwszym wydaje się odniesienie się do definicji legalnej ?działalno¶ci gospodarczej?, ujętej w art. 2 ustawy z 2.7.2004 r. o swobodzie działalno¶ci gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2015 r.,poz. 584)Zgodnie z tym przepisem: ?Działalno¶ci± gospodarcz± jest zarobkowa działalno¶ć wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalno¶ć zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ci±gły?.

Celem gospodarczym będzie zatem każdy cel zwi±zany z zarobkow± działalno¶ci± danego polskiego zwi±zku sportowego.

Kwestia komercyjnego wykorzystywania wizerunków zawodników przez PZS budziła wiele kontrowersji. Podnoszono niekonstytucyjno¶ć regulacji ustawowych, nadmiern± ingerencje PZS w sferę dóbr osobistych.

Redakcja przepisów stanowiła Ľródło w±tpliwo¶ci interpretacyjnych w orzecznictwie s±dów powszechnych. Skutkiem powyższego były liczne procesy o ochronę wizerunku jako dobra osobistego (art. 23 i 24 k.c.).

Najbardziej doniosłe wytaczane były przez członków piłkarskiej kadry narodowej sponsorowi reprezentacji kraju. W tych postępowaniach s±dowych uczestniczył jako interwenient uboczny Polski Zwi±zek Piłki Nożnej, któremu przysługiwało prawo do wykorzystania wizerunku zawodników na podstawie art. 33 u.s.k.

Wszelkie w±tpliwo¶ci rozwiał wyrok SN z dnia 16 grudnia 2009 r., w sprawie o sygn. Akt I CSK 160/09, wywodz±c, że:

„Zakwalifikowanie sportowca do kadry narodowej i wyrażenie przez niego zgody na występowanie w reprezentacji kraju uprawnia polski zwi±zek sportowy do wykorzystania wizerunku zawodnika w stroju reprezentacyjnym do celów gospodarczych (art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o sporcie kwalifikowanym, Dz. U. Nr 155, poz. 1298 z póĽn. zm.)”. Rozstrzygnięcie to zachowuje aktualno¶ć w obecnym stanie prawnym.

Omawiana regulacja zawarta w przepisach ustawy o sporcie stanowi swoisty wyłom w zakresie podej¶cia ustawodawcy do kwestii dóbr osobistych.

W doktrynie porównuje się t± instytucję wręcz do instytucji wywłaszczenia.

Wymuszenie udzielenia zgody na rozpowszechnianie wizerunku przez zawodnika przed zakwalifikowaniem do kadry narodowej  w ocenie wielu godzi w zasadę wolno¶ci człowieka okre¶lon±  w konstytucji, za¶ przepisy u.s. zbyt daleko ingeruj± w prawa człowieka, a dokładnie w jego dobro osobiste jakim jest wizerunek pozbawiaj±c jednocze¶nie ich adresata swobody decydowania o udzieleniu zgody na jego wykorzystanie.

A jakie jest Wasze zdanie ?

Zapraszam do dyskusji wszystkich zainteresowanych tematem.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Poprzedni wpis:

Następny wpis: